De eenzijdig opgelegde loonsverlaging bij V&D zorgde voor veel opschudding. De stap van het noodlijdende warenhuis is tamelijk uniek in Nederland. Schept het een precedent?

Hans van der Spek van adviesbureau Berenschot noemt salarisverlaging geen incident. Hij stelt dat bij een kwart van de bedrijven in Nederland wordt gekeken naar versobering van de arbeidsvoorwaarden en dat een op de tien bedrijven de optie van salarisverlaging bespreekt. Maar welk probleem lost salarisverlaging op?

Loonsverlaging

V&D vindt dat het personeel te veel verdient ten opzichte van de concurrenten. Maar die concurrenten overwegen ook salarisverlagingen. Die trend zien we vooral in de detailhandel die moet opboksen tegen de internetwinkels. Maar ook in de thuiszorg moeten veel medewerkers hetzelfde werk doen voor minder geld. En loonsverlagingen worden ingezet bij Holland Casino dat zware verliezen leed, bij KLM dat wil wedijveren met de prijsvechters en bij de Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC).

Demotie

Volgens Berenschot hebben 25.000 bedrijven in 2013 hun personeel gevraagd salaris in te leveren. Sommige bedrijven vroegen een loonoffer op basis van vrijwilligheid van alle leeftijdsgroepen om de crisis door te komen, soms ging het om een blijvend loonoffer van oudere werknemers of om demotie. Demotie kwam op tafel toen Capgemini in 2013 honderden oudere werknemers vroeg een deel van hun salaris in te leveren.

Waarom demotie

Net als loonsverlaging grijpen organisaties demotie aan als laatste redmiddel om de crisis te overleven. Maar demotie kan ook op een veel fundamentelere ontwikkeling duiden. In Nederland stijgt het salaris met de leeftijd. En dat is bij ons veel sterker dan in vergelijkbare landen. Door de vergrijzing en de stijgende pensioenleeftijd dreigen de loonkosten van oudere werknemers te zwaar te worden. Demotie is dan een bruikbaar instrument om die stijgende loonkosten tegen te gaan. Maar voor de werknemers blijft demotie een taboe.

Politiek

Ook in de politiek is demotie onbespreekbaar. In 2009 wierp minister Donner van Sociale Zaken een balletje op met zijn voorstel dat ouderen salaris zouden moeten inleveren omdat ze minder productief zouden zijn en zo langer aan het werk kunnen blijven. De storm van kritiek die daarop volgde legde de politieke discussie over demotie tot nu toe lam. Ook het huidige kabinet zet het thema niet op de agenda. Het zou als een boemerang werken op het sociaal akkoord.

Opstarten discussie

Toch is er onder wetenschappers toenemende eensgezindheid om demotie als optie te bespreken. Het gaat dan om demotie als onderdeel van het salarisgebouw. Dat zou sterk verouderd zijn. Aan het begin van hun carrière verdienen werknemers relatief weinig terwijl oudere werknemers overbetaald worden. En waar oudere werkenemers oververtegenwoordigd zijn, worden de loonkosten onhoudbaar. Dat is een structureel probleem dat alleen maar groter wordt. Om dit tegen te gaan zouden salarissen tussen jongeren en ouderen meer gelijk getrokken moeten worden. Dus meer geld voor beginnende werknemers en minder automatische loonstijgingen. Dat zou ook stroken met het uitgavenpatroon, want juist in het begin van de loopbaan liggen de duurste jaren terwijl de financiële verplichtingen met het naderen van de pensioenleeftijd fors afnemen.

Werkgevers

Werkgeversvereniging AWVN vindt dat in het loongebouw van de toekomst het salaris moet groeien met de productiviteit, ongeacht de leeftijd. Als die productiviteit of inzetbaarheid afneemt, moet het salaris ook naar beneden.

Toch bespreekbaar?

Binnen de vakbonden vormt CNV-voorzitter Jaap Smit een uitzondering. Hij wil dat demotie bespreekbaar wordt om te voorkomen dat Nederland zichzelf uit de markt prijst. Hij wil praten over een flexibeler loongebouw waarin werknemers in de laatste jaren van hun werkende leven wat minder verdienen. “Het zou heel gezond zijn als mensen geleidelijker van werk naar pensioen gaan. Veel gezonder dan hoe het nu vaak gaat: hijgend en puffend naar de eindstreep.”

Loonsverlaging en demotie worden nu vaak als paardenmiddel gebruikt. Het zijn instrumenten die ten koste gaan van werknemers en die de werknemers ook vaak overvallen. Het is dan logisch dat werknemers weerstand hebben en de hakken in het zand zetten. Demotie en loonsverlaging zouden integraal besproken moeten worden, als onderdeel van het loongebouw en de arbeidsvoorwaarden. Dat betekent dan automatisch dat de aanvangssalarissen omhoog moeten.

Delen:



x

Meld je aan voor de maandelijkse nieuwsbrief

Blijf up-to-date met het laatste nieuws over de inzet van expertise. Vul hier uw e-mailadres in.